Thời tiết cực đoan ngày càng khiến nhiều người quan tâm đến các hiện tượng khí hậu lớn trên Trái Đất. El Nino là gì là câu hỏi thường gặp khi các bản tin khí tượng nhắc đến nắng nóng, hạn hán, mưa lũ hoặc biến động nhiệt độ toàn cầu. Trong bài viết này, jordanrivervillage.org sẽ giúp bạn hiểu rõ El Nino hình thành như thế nào, ảnh hưởng ra sao và vì sao hiện tượng này cần được theo dõi thường xuyên.
El Nino là gì?
El Nino là gì có thể hiểu đơn giản là hiện tượng nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương ấm lên bất thường trong một khoảng thời gian nhất định. Sự ấm lên này làm thay đổi hướng gió, lượng mưa, áp suất khí quyển và nhiều kiểu thời tiết trên phạm vi rộng. NOAA mô tả El Nino và La Nina là hai trạng thái khí hậu đối lập trong chu kỳ ENSO, có thể ảnh hưởng đến thời tiết trên toàn cầu.
Một số điểm chính cần nhớ:
-
El Nino không phải là một cơn bão riêng lẻ.
-
Đây là hiện tượng khí hậu liên quan đến nhiệt độ mặt nước biển.
-
El Nino thường kéo dài nhiều tháng, thậm chí hơn một năm.
-
Hiện tượng này có thể gây hạn hán, mưa lớn, nắng nóng hoặc lũ lụt tùy khu vực.
-
Tác động của El Nino không giống nhau ở mọi quốc gia.
Khi tìm hiểu hiện tượng el nino là gì, người đọc nên hiểu đây là sự thay đổi lớn trong mối quan hệ giữa đại dương và khí quyển, không chỉ là “trời nóng hơn” như cách hiểu phổ biến.
Nguyên nhân hình thành El Nino
Để hiểu sâu El Nino là gì, cần nhìn vào hoạt động bình thường của Thái Bình Dương xích đạo. Trong điều kiện thông thường, gió tín phong thổi từ đông sang tây, đẩy nước biển ấm về phía khu vực châu Á và Australia. Ở phía đông Thái Bình Dương, gần Nam Mỹ, nước lạnh từ tầng sâu trồi lên để thay thế lớp nước ấm bị đẩy đi.
Khi El Nino hình thành, quá trình này bị đảo lộn hoặc suy yếu:
-
Gió tín phong yếu đi.
-
Nước ấm không còn bị đẩy mạnh về phía tây.
-
Khu vực trung tâm và đông Thái Bình Dương trở nên ấm hơn bình thường.
-
Quá trình nước lạnh trồi lên bị giảm.
-
Mây mưa và hoàn lưu khí quyển thay đổi vị trí.
NOAA cho biết El Nino xảy ra khi bề mặt đại dương ở trung tâm và phía đông vùng nhiệt đới Thái Bình Dương ấm hơn mức trung bình, đồng thời gió tầng thấp dọc xích đạo yếu đi hoặc có thể đảo chiều trong một số trường hợp. Vì vậy, El Nino là gì cần được hiểu như một hiện tượng liên kết giữa biển và khí quyển, trong đó một thay đổi ở đại dương có thể kéo theo nhiều biến động thời tiết trên đất liền.
El Nino khác La Nina như thế nào?
Một cách dễ hiểu để nắm rõ El Nino là gì là so sánh với La Nina. Hai hiện tượng này đều thuộc chu kỳ ENSO, nhưng có biểu hiện gần như trái ngược nhau. El Nino làm vùng biển trung tâm và đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường, trong khi La Nina làm khu vực này lạnh hơn bình thường.
So sánh nhanh:
-
El Nino: nước biển ấm lên bất thường.
-
La Nina: nước biển lạnh đi bất thường.
-
El Nino thường có xu hướng làm nhiệt độ toàn cầu tăng.
-
La Nina có thể làm một số khu vực mưa nhiều hơn hoặc lạnh hơn.
-
Cả hai đều có thể gây thời tiết cực đoan.
Khi người đọc tìm El nino La nina là gì, có thể hiểu đây là hai pha đối lập của cùng một hệ thống khí hậu ENSO. WMO cho biết El Nino và La Nina có thể gây ảnh hưởng rộng đến nhiệt độ, lượng mưa và các kiểu thời tiết ở nhiều khu vực trên thế giới.
Dấu hiệu nhận biết El Nino trong thực tế
Không phải lúc nào người dân cũng có thể trực tiếp quan sát El Nino, vì hiện tượng này bắt đầu từ vùng biển xa xôi. Tuy nhiên, tác động của nó có thể thể hiện qua thời tiết trong đời sống hằng ngày. Khi các cơ quan khí tượng theo dõi nhiệt độ mặt nước biển, áp suất khí quyển và gió tín phong, họ có thể đánh giá El Nino đang hình thành, mạnh lên hay suy yếu.
Một số dấu hiệu phổ biến như:
-
Nhiệt độ trung bình cao hơn mức bình thường.
-
Một số khu vực xuất hiện hạn hán kéo dài.
-
Một số nơi khác lại có mưa lớn bất thường.
-
Mùa bão có thể thay đổi về tần suất hoặc đường đi.
-
Nông nghiệp chịu ảnh hưởng do thiếu nước hoặc ngập úng.
-
Nguồn nước sinh hoạt và thủy điện có thể bị tác động.
Tuy nhiên, không nên hiểu El Nino là gì theo kiểu mọi nơi đều nóng hơn hoặc khô hạn hơn. Tác động của El Nino phụ thuộc vào vị trí địa lý, mùa trong năm, địa hình và điều kiện khí hậu từng khu vực.
El Nino ảnh hưởng đến thời tiết toàn cầu ra sao?
El Nino là gì không chỉ là câu hỏi thuộc lĩnh vực khí tượng, mà còn liên quan trực tiếp đến đời sống, kinh tế và an toàn cộng đồng. Khi El Nino xuất hiện, nó có thể làm thay đổi phân bố mưa, nhiệt độ và các hệ thống gió trên quy mô lớn.
Các tác động thường gặp gồm:
-
Hạn hán ở một số khu vực vốn phụ thuộc vào mùa mưa.
-
Mưa lớn và lũ lụt ở những nơi chịu tác động ngược lại.
-
Nắng nóng gay gắt khiến tăng nguy cơ cháy rừng.
-
Suy giảm nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất và thủy điện.
-
Biến động mùa vụ trong nông nghiệp.
-
Ảnh hưởng đến thủy sản do thay đổi nhiệt độ biển và nguồn dinh dưỡng.
WMO nhận định El Nino thường tác động đến nhiệt độ và lượng mưa ở nhiều vùng, đồng thời có xu hướng làm khí hậu toàn cầu ấm hơn. Tổ chức này cũng cho biết năm 2024 là năm nóng nhất được ghi nhận, do kết hợp giữa El Nino mạnh giai đoạn 2023–2024 và biến đổi khí hậu.
El Nino tác động đến Việt Nam như thế nào?
Khi tìm hiểu El Nino là gì, người Việt Nam thường quan tâm hiện tượng này ảnh hưởng đến thời tiết trong nước ra sao. Ở Việt Nam, El Nino thường được nhắc đến cùng với nguy cơ nắng nóng, khô hạn, thiếu nước và xâm nhập mặn, đặc biệt tại những khu vực dễ bị tổn thương như miền Trung, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.
Một số tác động có thể gặp:
-
Nắng nóng xuất hiện nhiều hơn.
-
Lượng mưa có thể giảm ở một số giai đoạn.
-
Hạn hán ảnh hưởng trồng trọt
-
Nguồn nước tưới tiêu suy giảm.
-
Nguy cơ cháy rừng tăng trong mùa khô.
-
Xâm nhập mặn có thể nghiêm trọng hơn tại vùng ven biển.
-
Sinh hoạt của người dân bị ảnh hưởng vì thiếu nước hoặc nhiệt độ cao.
Dù vậy, tác động cụ thể còn phụ thuộc vào từng đợt El Nino. Không phải năm El Nino nào cũng giống nhau. Vì thế, người dân nên theo dõi dự báo khí tượng chính thống thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền miệng.
El Nino ảnh hưởng đến nông nghiệp và kinh tế
Hiểu El Nino là gì rất quan trọng với nông nghiệp vì cây trồng, vật nuôi và nguồn nước đều phụ thuộc lớn vào thời tiết. Khi El Nino làm mưa giảm hoặc nắng nóng tăng, sản xuất nông nghiệp có thể gặp nhiều rủi ro.
Những ảnh hưởng thường thấy:
-
Cây trồng thiếu nước trong giai đoạn sinh trưởng mạnh.
-
Chi phí tưới tiêu tăng.
-
Năng suất lúa, cà phê, hồ tiêu, rau màu có thể giảm.
-
Vật nuôi dễ bị sốc nhiệt.
-
Ao hồ nuôi thủy sản thay đổi nhiệt độ và chất lượng nước.
-
Chi phí điện, nước và làm mát tăng.
Ngoài nông nghiệp, El Nino còn ảnh hưởng đến giao thông, năng lượng, bảo hiểm, y tế và du lịch vì hiện tượng này có thể làm thay đổi mùa mưa, mùa khô, nguy cơ bão lũ hoặc nắng nóng tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Vì sao cần theo dõi El Nino thường xuyên?
El Nino là gì không phải kiến thức chỉ dành cho nhà khoa học. Việc theo dõi hiện tượng này giúp chính quyền, doanh nghiệp và người dân chuẩn bị trước cho các rủi ro khí hậu. WMO cho biết tiến bộ trong mô hình dự báo ENSO đã giúp cải thiện khả năng dự đoán trong khoảng từ một đến sáu tháng hoặc hơn, hỗ trợ xã hội chuẩn bị trước các nguy cơ như mưa lớn, lũ lụt và hạn hán.
Theo dõi El Nino giúp:
-
Lên kế hoạch sản xuất nông nghiệp.
-
Chủ động tích trữ và điều phối nguồn nước.
-
Điều chỉnh lịch gieo trồng.
-
Chuẩn bị phương án chống hạn, chống nóng.
-
Dự báo nhu cầu điện và nước.
-
Cảnh báo sớm rủi ro thiên tai.
-
Giảm thiệt hại cho cộng đồng.
Trong các bản tin mới về khí hậu, El Nino thường được nhắc đến vì chỉ cần hiện tượng này mạnh lên, nhiều lĩnh vực đời sống có thể bị tác động theo dây chuyền.
Kết luận
El Nino là gì là câu hỏi quan trọng để hiểu vì sao thời tiết toàn cầu có thể biến động mạnh trong một số giai đoạn. Đây là hiện tượng nước biển ở trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương ấm lên bất thường, làm thay đổi gió, mưa, nhiệt độ và áp suất khí quyển.
El Nino có thể gây hạn hán, nắng nóng, mưa lớn hoặc lũ lụt tùy từng khu vực, đồng thời ảnh hưởng đến nông nghiệp, nguồn nước, sức khỏe và kinh tế. Vì tác động của mỗi đợt El Nino không giống nhau, người dân nên theo dõi dự báo chính thống, tiết kiệm nước, bảo vệ sức khỏe và chuẩn bị sớm để giảm thiểu rủi ro.
