Nhiều loại quả nhiệt đới được dùng trong dân gian như thực phẩm và dược liệu. tác dụng của quả nhàu được quan tâm nhờ thành phần thực vật đa dạng và lịch sử sử dụng ở Đông Nam Á. Tuy vậy, bằng chứng trên người còn hạn chế nên không nên xem nhàu như thuốc chữa bệnh.
Hiểu đúng lợi ích, cách dùng và nhóm cần thận trọng sẽ giúp bạn sử dụng quả này an toàn hơn nhiều.
Tổng quan quả nhàu và lý do được quan tâm
quả nhàu là gì là câu hỏi thường gặp khi người mới tiếp cận loại quả có mùi đặc trưng này. Nhàu có tên khoa học Morinda citrifolia, là cây thường xanh phân bố ở các đảo Thái Bình Dương, Đông Nam Á, Australia và Ấn Độ. Quả, lá, rễ, thân và vỏ từng được sử dụng trong y học truyền thống.
Ngày nay, nước ép và sản phẩm từ nhàu được quảng bá cho tiêu hóa, miễn dịch, tim mạch và năng lượng. Tuy nhiên, NCCIH cho biết chỉ có rất ít nghiên cứu đánh giá hiệu quả trên người, và hiện chưa chứng minh được lợi ích rõ ràng cho bất kỳ tình trạng sức khỏe nào qua nghiên cứu ở người. Đây là điểm quan trọng khi đánh giá tác dụng của quả nhàu.
Quả nhàu chứa iridoid, flavonoid, coumarin và polyphenol. Nghiên cứu trong ống nghiệm hoặc trên động vật ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm và tác động lên một số quá trình chuyển hóa. Những kết quả này giải thích vì sao tác dụng của quả nhàu tiếp tục được nghiên cứu, nhưng không đồng nghĩa hiệu quả ở động vật sẽ lặp lại ở người.
Vì vậy, khi hỏi quả nhàu chữa bệnh gì, câu trả lời an toàn là chưa có đủ bằng chứng để xem quả nhàu là phương pháp chữa khỏi một bệnh cụ thể. Bệnh mạn tính vẫn cần chẩn đoán và điều trị chuẩn.
Những tác dụng của quả nhàu đang được nghiên cứu
Hỗ trợ giảm đau và viêm
Một tác dụng của quả nhàu thường được nhắc đến là hỗ trợ giảm đau nhức hoặc khó chịu do viêm. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất nhàu có thể tác động đến các đường phản ứng viêm và oxy hóa. Tuy nhiên, Memorial Sloan Kettering lưu ý bằng chứng giảm đau chủ yếu đến từ nghiên cứu trên chuột và chưa có thử nghiệm lâm sàng đủ mạnh để khẳng định hiệu quả tương tự ở người.
Người đau khớp, đau lưng hoặc đau đầu không nên thay thuốc bằng nước nhàu. Nếu đau kéo dài, sưng nóng khớp, yếu chi hoặc đau tăng dần, nên đi khám.
Hỗ trợ tiêu hóa
Trong lịch sử sử dụng, nhàu từng được dùng cho một số vấn đề tiêu hóa. NCCIH ghi nhận các bộ phận của cây đã được dùng truyền thống cho rối loạn đường tiêu hóa, nhưng dữ liệu lâm sàng hiện đại còn ít. Vì vậy, tác dụng của quả nhàu với táo bón, đầy bụng hay khó tiêu nên được xem là kinh nghiệm truyền thống hơn là hiệu quả điều trị đã được chứng minh.
Nếu dùng nhàu khiến bạn tiêu chảy, đau bụng hoặc buồn nôn, nên giảm lượng hoặc ngừng dùng. Đau bụng dữ dội, đi ngoài ra máu hay sụt cân không chủ ý cần được thăm khám.
Hỗ trợ hoạt động miễn dịch
Nhàu chứa các hợp chất có hoạt tính chống oxy hóa và điều hòa miễn dịch trong nghiên cứu phòng thí nghiệm. Một thử nghiệm ngẫu nhiên gần đây trên người trưởng thành hay nhiễm trùng hô hấp đã nghiên cứu polysaccharide nhàu lên hoạt động tế bào NK và một số dấu ấn miễn dịch. Tuy nhiên, sản phẩm thử nghiệm là polysaccharide lên men chuẩn hóa, không thể suy rộng trực tiếp sang việc ăn quả hoặc uống nước nhàu thông thường.
Vì vậy, tác dụng của quả nhàu không nên được mô tả như khả năng “tăng đề kháng” chắc chắn. Giấc ngủ, tiêm chủng, dinh dưỡng và vận động vẫn quan trọng hơn.
Tiềm năng tác động lên huyết áp và tim mạch
Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy nước nhàu có thể ảnh hưởng chức năng nội mô và huyết áp. Một nghiên cứu trên chuột tăng huyết áp ghi nhận nước nhàu tác động đến đáp ứng giãn mạch qua con đường liên quan nitric oxide. Đây chưa phải bằng chứng đủ để khẳng định tác dụng của quả nhàu là hạ huyết áp ở người.
Người đang dùng thuốc hạ áp không nên tự uống lượng lớn nước nhàu. NCCIH cảnh báo nhàu có thể tương tác với thuốc làm giảm huyết áp hoặc tăng kali.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Một nghiên cứu nhỏ trên 20 người mắc đái tháo đường type 2 ghi nhận nước nhàu dùng trong tám tuần cùng điều trị chuẩn có liên quan đến giảm đường huyết lúc đói và HbA1c ở một số người. Tuy nhiên, quy mô nhỏ khiến kết quả chưa đủ để biến nhàu thành phương pháp điều trị đái tháo đường.
Khi nói về tác dụng của quả nhàu với đường huyết, cần nhớ nước ép thương mại có thể chứa đường. Người mắc đái tháo đường nên đọc nhãn, theo dõi đường huyết và không tự thay đổi thuốc.
Chống oxy hóa và hỗ trợ tinh thần
Các hợp chất thực vật trong nhàu có hoạt tính chống oxy hóa trong nhiều mô hình nghiên cứu. Đây là lý do tác dụng của quả nhàu thường được liên hệ với giảm mệt mỏi hoặc hỗ trợ tinh thần. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp cho việc cải thiện mất ngủ, trí nhớ, lo âu hay căng thẳng ở người chưa đủ chắc chắn để đưa ra khuyến nghị điều trị.
Nếu mất ngủ hoặc lo âu kéo dài, không nên chỉ dựa vào nước nhàu.
Nội dung từ tin tức tổng hợp 24h hay mục tin nên đọc có thể gợi ý chủ đề, nhưng quyết định sức khỏe nên dựa trên nguồn y khoa.
Cách sử dụng và chọn mua quả nhàu phù hợp
Quả nhàu có thể dùng tươi, làm nước ép hoặc chế biến thành sản phẩm lên men, bột và viên bổ sung. Không có một liều chuẩn đã được chứng minh để điều trị bệnh. Nếu dùng như thực phẩm, nên bắt đầu với lượng nhỏ, theo dõi khả năng dung nạp và tránh suy nghĩ uống càng nhiều thì tác dụng của quả nhàu càng mạnh.
Khi tìm hiểu cách dùng quả nhàu, hãy ưu tiên sản phẩm có nhãn rõ thành phần, lượng dùng, nhà sản xuất và hạn sử dụng. Với nước ép đóng chai, nên kiểm tra đường bổ sung, kali và thành phần phối hợp. Sản phẩm cô đặc hoặc viên uống không nên tự tăng liều ngoài hướng dẫn.
Với câu hỏi mua quả nhàu ở đâu, nên chọn cơ sở thực phẩm, nhà thuốc hoặc đơn vị phân phối có nguồn gốc rõ ràng. Tránh hàng không nhãn, bảo quản không rõ hoặc quảng cáo cam kết chữa ung thư, tiểu đường, cao huyết áp. Hiểu đúng tác dụng của quả nhàu sẽ giúp bạn tránh kỳ vọng quá mức.
Nếu dùng nhàu cùng thuốc kê đơn, hãy báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì chỉ dựa vào các nội dung tin tổng hợp trên mạng. Memorial Sloan Kettering ghi nhận báo cáo tương tác với warfarin, phenytoin và một số thuốc có thể làm tăng kali.
Lưu ý khi dùng quả nhàu
- Không dùng tác dụng của quả nhàu để thay thế thuốc điều trị.
- Người bệnh thận nên hỏi ý kiến của bác sĩ trước khi dùng.
- Phụ nữ mang thai, cho con bú nên thận trọng vì dữ liệu còn thiếu.
- Người dùng thuốc hạ áp, chống đông hoặc chống động kinh cần hỏi nhân viên y tế.
- Đã có báo cáo tổn thương gan sau khi dùng nước hoặc trà nhàu, dù quan hệ nhân quả chưa rõ.
- Ngừng dùng nếu xuất hiện vàng da, nước tiểu sẫm hoặc đau bụng.
- Kiểm tra đường trong nước ép nếu bạn mắc tiểu đường.
- Tránh sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo chữa bệnh.
Kết luận
Tác dụng của quả nhàu hiện được quan tâm ở khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ phản ứng viêm, chuyển hóa và miễn dịch, nhưng bằng chứng trên người vẫn còn hạn chế. Vì vậy, tác dụng của quả nhàu không nên được hiểu là khả năng chữa bệnh. Hãy dùng lượng hợp lý, chọn sản phẩm rõ nguồn gốc và hỏi chuyên gia nếu có bệnh nền để dùng an toàn.
Bạn có thể tham khảo thêm tại jordanrivervillage.org để mở rộng góc nhìn, tìm hiểu thêm thông tin liên quan và có thêm nguồn tham khảo về quả nhàu.
